Տուրմ

ՏՈՒՐՄԸ ՕԳՏԱԿԱ՞Ր, ԹԷ՞
ՎՆԱՍԱԿԱՐ


Ո՞վ չի սիրեր տուրմ ուտել։ Տուրմը ներկայ է բոլոր տօներուն եւ առիթներուն՝ Կաղանդ, Զատիկ, կնունք, նշանախօսութիւն եւ հարսանիք։ Տուրմը կու գայ քաքաոյի ծառէն (տուրմենի), որ կը բուսնի հասարակած գիծին շուրջ գտնուող շրջաններու մէջ ինչպէս՝ Ղանա, Փղոսկրեայ Ափունք, Պրազիլ, Քոլոմպիա, Էքուատոր եւ այլն։ Քաքաոյի ծառը շուրջ հինգ տարի կ’ուզէ, որ պտուղ տայ։ Ան մեծ պտուղներ կ’արտադրէ, որոնց իւրաքանչիւրին մէջ կ’ըլլան քաքաոյի մանիշակագոյն կամ մոխրագոյն տասնեակ հատիկներ, որոնք չորցուելէ եւ մշակուելէ ետք կը ստանան տուրմին սրճագոյն գոյնը։ Սկզբնական շրջանին քաքաոյի հատիկները կ’օգտագործուէին հեղուկ խմիչք պատրաստելու համար: Բնիկները այդ խմիչքը կը կոչէին չոքոլաթլ (ուրկէ եկած է տուրմին անունը): Միայն 19-րդ դարու կէսերուն է, որ հատիկներէն սկսան պատրաստել մեզի ծանօթ պինդ ուտելիքը, թէեւ տուրմը մինչեւ այսօր կ’օգտագործուի նաեւ իբր հաճելի հեղուկ խմիչք։ Տուրմը հետեւեալ օգուտները ունի մեր առողջութեան համար.

  1. Այն կը նպաստէ ուղեղին
    գործունէութեան, որովհետեւ կը
    պարունակէ նիւթեր, որոնք կը
    բարելաւեն կեդրոնացումը, ինչպէս
    նաեւ յիշողութիւնը։

    Յատկապէս իր բնական վիճակին մէջ (այն որ «դառն» կամ «սեւ» տուրմ կը կոչուի) տուրմը օգտակար է արեան ճնշումէ, սրտանօթային հիւանդութիւններէ եւ շաքարախտէ տառապող հիւանդներուն, որովհետեւ կը պարունակէ antioxidant-ներ, որոնք կը նուազեցնեն վատ քոլեսթերոլը եւ կը բարելաւեն մարմնին դիմադրողական ուժը։

    3. Տուրմը կը բարձրացնէ տրամադրութիւնը։ Զանազան ուսումնասիրութիւններ ցոյց կու տան, որ մարդիկ երբ տխուր կամ ընկճուած ըլլան, տուրմ կ’ուտեն, որովհետեւ այն կը պարունակէ նիւթեր, որոնք կը բարձրացնեն ուղեղին endorphin-ը եւ ուրախութիւն ու հանգստութիւն կը պարգեւեն։


    Վերոյիշեալ օգուտներուն կողքին տուրմը, յատկապէս քաղցր տուրմը, ունի որոշ վնասներ մեր առողջութեան, որովհետեւ կրնայ պատճառել


    1.Ակռաներու փտուք, որովհետեւ եթէ յաճախ քաղցր տուրմ ուտենք, անոր պարունակած շաքարը մեր ակռաներուն կը վնասէ։

  2. Սոնքութիւն (obesity), որովհետեւ քաղցր տուրմը կը պարունակէ բաւական բարձր ջերմուժ, եւ եթէ յաճախ քաղցր տուրմ ուտենք, յաւելեալ կշիռք կը ստանանք եւկրնանք սոնքութեան հասնիլ։ Եզրակացնելու համար, սիրելինե՛ր, դառն կամ սեւ տուրմը օգտակար է մեր առողջութեան, իսկ քաղցր տուրմը ունի վնասներ, որոնցմէ խուսափելու համար պէտք է քիչ քանակութեամբ սպառենք։

Արևմտահայերեն

Մի փոքրիկ տղա դուրս եկավ դպրոցից: – Փոքրիկ տղան մը դուրս ելավ դպրոցէն։

Ես աշխատում եմ գործարանում: – Ես կաշխատիմ գործարանի մեջ։

Մի թռչուն թռավ արտից: – Թռչուն մը թռավ արտէն։

Մի մարդ քարից մեծ գեղեցիկ տուն կառուցեց: – Մարդ մը քարէն գեղեցիկ տուն մը կառուցեց։

Մի մեծ արջ ուտում էր անտառի հատապտուղներից: – Մեծ արջ մը կուտեր անտառի հատատապտուղներեն։

Հացից մի կտոր պոկեց և տվեց շանը: – Հացէն կտոր մը պոկեց եւ տվավ շան մը։

Սովից քունը չէր տանում: – Սովեն չէր կրնա քնանալ։

Մի օր երեխաները դպրոց էին գնում: – Օր մը երեխաները դպրոց կը գնար։

Երբ տղաների մայրը խանութում էր, տեսնում է անկրկնելի գունագեղ նկար։ – Երբ տղաներուն մայրը խանութի մեջ էր կը տեսներ անկրկնելի գունագեղ նկար մը։

Մի օր նկարիչը աքաղաղ է նկարում, բայց մոռանում է գունավորել այն: – Օր մը նկարիչը աքաղաղէն կը նկարեր, բայց կը մոռանա գունավորել այն։

Վարդագույն քաղաքում ահ ու սարսափ էր տարածվել: – Վարդագույն քաղաքի մեջ ահ եւ սարսափ կը տարածվխէ։

Ժամանակով մի մարդ ու մի կնիկ են լինում։ – Ժամանակով մարդ մը եւ կնիկ մը են լինում։

Անտառի ծառերից ոչ մեկը նրա հետ ընկերություն չէին անում: – Անտառի ծառերեն ոչ մեկն նրա հետ ընկերութեուն չէր անոմ

Նա իր ոտքի տակ սեղմել էր մի դեղնափայլ մետաղ ու կանչում էր: – Ան իր ոտքին տակ սեղմած էր դեղնափայլ մետաղ մը։

Իմ Մայրիկը

Արևելահայերեն

Իմ մայրիկի անունը Աննա է, նա շատ խելացի է, նա միշտ պատրաստ է իմձ լսել, եւ ճիշտ ուղություն տալ։ Մենք շատ ենք սիրում միմյանց հետ զբոսնել, մենք շատ ենք սիրում զվարճանալ, նա շատ բարի է։ Նա շատ է մեզ սիրում, իսկ մենք նրան։

Արևմտահայերեն

Իմ մայրիկիս անունը Աննա է, ան շատ խելացի է, ան միշտ կ՛լսե եւ ճիշտ ուղութեուն կ՛տալ։ Մենք շատ կ՛սիրենք միմյանց հետ զբոսնել, մենք շատ կ՛սիրենք զվարճանալ, ան շատ բարի է: Ան շատ մեզ կ՛սիրե, եւ մենք կ՛սիրենք նրան:

ԱՌԻՒԾԸ ԵՒ ՄԱՐԴԸ

Զօրաւոր առիւծ մը, որ նստած էր ժայռի մը վրայ, կը տեսնէ որ գազանները
սարսափահար կը վազէին։ Առիւծը կը հարցնէ, թէ ինչո՞ւ կը փախէին եւ
որմէ՞ կը վախնային։
–Դուն ալ փախիր,- կ’ըսեն,- որովհետեւ մարդը կու գայ։
–Ո՞վ է մարդը,- կը հարցնէ Առիւծը,- եւ ի՞նչ է անոր ուժը, որ կը փախիք
անկէ։
–Կու գայ եւ քեզի ալ կը վնասէ,- կ’ըսեն։
Իր ուժերուն վստահ՝ Առիւծը կը մնայ իր տեղը։ Եւ ահա կու գայ հողագործ
մարդ մը։
–Եկուր կռուինք,- կ’ըսէ հպարտ Առիւծը։
–Շատ լաւ,- կ’ըսէ մարդը,- բայց քու զէնքերդ հետդ են, մինչ իմիններս
տունն են։ Քեզ կապեմ, որպէսզի չփախիս, իսկ ես երթամ եւ բերեմ զէնքերս,
որպէսզի կռուինք։

Առիւծը կ’ըսէ.
–Երդում ըրէ, որ պիտի գաս եւ ես կ’ընդունիմ ըսածդ։
Մարդը երդում կ’ընէ եւ Առիւծը կը համաձայնի կապուիլ։
Մարդը կը հանէ պարանը եւ Առիւծը պինդ* կը կապէ կաղնիի ծառին, ապա
ծառէն կը կտրէ հաստ ճիւղ մը եւ կը սկսի զարնել Առիւծին։
Առիւծը կը գոչէ.
–Աւելի զօրաւոր եւ անխնայ զարկ կողերուս, որովհետեւ այս խելքիս միայն
այսպիսի ծեծ կը վայելէ։
ՎԱՐԴԱՆ ԱՅԳԵԿՑԻ

Առյուծը ասում է, որ նա առժանի է, որ նրան խփեն, որովհետև նա հավատաց մարդուն, որ նա գնում է իր զենքերը բերի: